Engelli ve Savurgan Kişilerde Vasi Tayini ve Kısıtlanma

Aile bireylerinin bedensel veya zihinsel engeli, kontrolsüz ve düzensiz para harcaması (savurganlık) ya da çevreye zarar verecek davranışlar sergilemesi; hem kişinin kendi geleceğini hem de ailenin ekonomik ve sosyal düzenini doğrudan tehdit eder. Türk Medeni Kanunu, bu tür durumlarda hem bireyi hem de aileyi korumak amacıyla kısıtlanma (hacir altına alma) ve vasi tayini mekanizmasını öngörmüştür.

Kayseri’de bu nitelikteki uyuşmazlıklarda yetkili merci Kayseri Sulh Hukuk Mahkemeleridir.

Kısıtlanmayı Gerektiren Temel Sebepler

Kanun koyucu, bireylerin kendi iradeleriyle hareket etme özgürlüğünü kısıtlayan durumları katı şartlara bağlamıştır:

• Akıl Zayıflığı ve Zihinsel/Ruhsal Engel (TMK m. 405): Kişinin engeli nedeniyle kendi işlerini yönetememesi, sürekli bakım ve korunmaya muhtaç olması ya da çevredekilerin can ve mal güvenliğini tehlikeye sokması durumunda kısıtlama kararı verilir. Bu durumda mahkeme, kişiyi tam teşekküllü bir devlet hastanesine (Kayseri Şehir Hastanesi, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi vb.) sevk ederek resmi Sağlık Kurulu Heyet Raporu alır.
• Savurganlık, Kötü Yaşama Tarzı ve Kötü Yönetim (TMK m. 406): Kişinin bütçesini aşan gereksiz harcamalar yapması, borçlanarak ailesini yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratması veya malvarlığını bilinçsizce tüketmesi savurganlık kapsamındadır. Bu gerekçeyle açılan davalarda mahkeme, kısıtlanması istenen kişiyi duruşmada bizzat dinler ve banka kayıtları, icra takipleri gibi mali verileri inceler.
• Çevreye Zarar Verme ve Alkol/Madde Bağımlılığı: Bireyin sergilediği agresif tutumlar, üçüncü kişilere zarar verme eğilimi ya da bağımlılık nedeniyle ailesinin huzurunu ve güvenliğini tehlikeye atması durumunda da vesayet altına alma veya zorunlu tedavi/koruma amacıyla kuruma yerleştirme (TMK m. 432) kararı verilebilir.

Yargılama Sürecinde Hayati Adım: İhtiyati Tedbir

Dava açıldıktan sonra heyet raporu alınması ve yargılamanın tamamlanması zaman alabilir. Bu süreçte kişinin üzerindeki taşınmazları devretmesini, kredi çekmesini veya malvarlığını elden çıkarmasını önlemek için mahkemeden ivedilikle geçici hukuki koruma (ihtiyati tedbir) talep edilmelidir. Mahkeme, tapu müdürlüklerine ve bankalara müzekkere yazarak malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini geçici olarak bloke edebilir.

Vasi Atandıktan Sonraki Düzen

Mahkemece vasi atandığında, kısıtlının fiil ehliyeti kalkar veya sınırlandırılır:

• Kısıtlı adına imza atma, banka hesabı açma-kapama, maaş alma işlemlerini mahkeme denetiminde vasi yürütür.
• Vasi kısıtlının tüm malvarlığını resmi deftere kaydettirir ve her yıl mahkemeye hesap verir.
• Taşınmaz satışı, bağışlama veya yüklü borçlanmalar vasinin tek başına alabileceği kararlar değildir; mutlaka Sulh Hukuk ve Asliye Hukuk Mahkemelerinin resmi onayına tabidir.

Kayseri’de engellilik, kontrolsüz para harcama veya çevreye zarar verme kaynaklı vasi tayini davaları; delillerin eksiksiz toplanması, acil tedbir kararlarının alınması ve usul hatalarının önlenmesi adına titiz bir dosya hazırlığı gerektirir. Sürecin güvenle ve hızlı yürütülmesi için Avukat Azize Yöreci Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

İlgili Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Bağlantılar mevzuatın resmî yayınına erişim içindir. Somut olayın koşulları ve işlem tarihindeki düzenlemeler ayrıca değerlendirilmelidir.

İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku.